Tryb rozkazujący (imperative) jest używany do wydawania poleceń, udzielania rad, oraz instruowania i zachęcania.

Zobacz przykładowe zdania w trybie rozkazującym, np.

Sit down.
Usiądź.

Come here.
Przyjdź.

Be quiet.
Bądź cicho.

Have a drink.
Napij się.

Run.
Biegnij.

Jump!
Skacz!

Give me that.
Daj mi to.

Have some more coffee.
Napij się jeszcze kawy.

Enjoy your summer holiday.
Baw się dobrze latem na wakacjach.

Rozumienie zdań w trybie rozkazującym może ulegać zmianie w zależności od tego, do kogo są one kierowane, a zatem polecenie sit down można przetłumaczyć, jako: ‘usiądź‘, ‘usiądźcie‘ lub też ‘niech pan/pani usiądzie‘.

Jak wynika z powyższych przykładów zdań, tryb rozkazujący czasownika tworzy jego forma podstawowa. Innymi słowy: tryb rozkazujący ma taką samą formę, jak bezokolicznik bez słowa to (bare infinitive).

By utworzyć przeczenie w trybie rozkazującym (negative imperatives), należy dodać przed czasownikiem głównym formę do not/ don’t, np.

Don’t shout.
Nie krzycz.

Don’t drink this.
Nie pij tego.

Please do not touch the sculptures.
Proszę nie dotykać rzeźb. (język formalny)

Czasami można utworzyć zdanie przeczące w trybie rozkazującym za pomocą innej konstrukcji, np.

Say nothing that could compromise your husband.
Nie mów nic, co mogłoby skompromitować twojego męża.

Jak wynika z powyższych przykładów, trybu rozkazującego nie dotyczy podział na czasy gramatyczne. Ponadto w tym trybie nie występują czasowniki modalne; formy ciągłe (progressive forms) są bardzo rzadko stosowane, a formy perfektywne (perfective forms) prawie w ogóle, np.

Be cleaning your room when your parents arrive home.
Posprzątaj swój pokój, kiedy przyjadą twoi rodzice.

Start answering the e-mails and get it done before your boss comes back.
Zacznij odpowiadać na e-maile i uporaj sięz tym, zanim wróci twój szef.

B1



Kiedy po trybie rozkazującym występują takie słowa, jak and albo or, tryb może mieć takie samo zastosowanie jak if-clause w pierwszym okresie warunkowym, np:

Complain everyday and you will soon find yourself unemployed.
Narzekaj codziennie, a niedługo będziesz bezrobotny.
(= If you complain everyday, you will soon find yourself unemployed.)

Be quiet or I will lose my temper.
Bądź cicho albo stracę panowanie nad sobą.
(= If you don’t be quiet, I will lose my temper.)

Do that again and I’ll brain you!
Zrób to jeszcze raz, a uderzę cię!
(= If you do that again, I’ll brain you.)

B2

By wzmocnć wymowę zdania w trybie rozkazującym (tzw. emphatic imperative), można go wzmocnić operatorem do umieszczonym z przodu, przed czasownikiem, np.

Do tell her the truth. Powiedz jej prawdę.
Do sit down. Usiądź.
Do forgive me. Przebacz mi.
Do be more tolerant. Bądź bardziej tolerancyjny.
Do call me. I miss you. Zadzwoń do mnie. Tęsknię.

Zauważ, że w zdaniu w trybie rozkazującym przeważnie brak podmiotu. Możemy go jednak użyć, aby było wiadomo, do kogo się zwracamy, np.

John, please stand up. John, wstań proszę.
Mary and Kate, don’t shout. Mary i Kate, nie krzyczcie.
Somebody call him and cancel the meeting. Niech ktoś zadzwoni do niego i odwoła spotkanie.

W celu wzmocnienia rozkazu lub prośby można również użyć słowa you w pierwszej osobie liczby pojedynczejprzed czasownikiem w trybie rozkazującym, np.

You take your hands off me!
inf. Zabieraj te łapy!

You just stretch your legs and listen to me.
Rozprostuj nogi i wysłuchaj mnie.

Zwróć uwagę na kolejność słów w przeczeniu w trybie rozkazującym, kiedy chcemy dodać podmiot. Konstrukcja ta wygląda wtedy następująco: operator + przeczenie + podmiot, np.

Don’t anybody make a single move!
Niech nikt się nie rusza!

Anybody don’t make a single move.

W tym wypadku (kiedy występuje podmiot w zdaniu) możliwe jest również zastosowanie innej struktury w zdaniu przeczącym, np.

No one make a single move!
Nikt się nie rusza!

No one open the door.
Nikt nie otwiera tych drzwi!


Po formie rozkazującej można również dodać question tags (zdania pytajne) takie,jak: will you? would you? can you? could you?Np.:

Give me that book, will you/ would you/can you/ could you?
Daj mi tę książkę, proszę.

Open the door, will you/ would you/can you/ could you?
Otwórz drzwi, proszę.

Taki wybór question tags, jak w powyższych przykładach, możliwy tylko w zdaniach twierdzących. Przy przeczeniach możemy użyć tylko will you, np.:

Don’t go there, will you?
Nie idź tam, dobrze?

Don’t let the cat out of the bag about the broken mirror, will you?
Nie wygadaj się tylko o tym zbitym lustrze, dobrze?

Konstrukcje: can’t you? i won’t you? są bardziej wymowne i mogą wyrażać nasze zniecierpliwienie (can’t you?) lub stanowić zaproszenie (won’t you?), np.

Be sensitive, can’t you?
Czy ty nie możesz być czuły? Dosłownie: Bądź czuły, nie możesz?

Have a sip of tea, won’t you?
Proszę, napij się herbaty. Dosłownie: Weź łyk herbaty, proszę.

Wyrażenia czasu takie, jak always zawsze lub never nigdy w trybie rozkazującym zawsze będą występowały na początku zdania, np.

Always be prepared for the worst.
Zawsze bądź przygotowany na najgorsze.

Never shout at me like that again.
Nigdy nie krzycz tak na mnie.

Ponieważ w języku angielskim nie ma trybu rozkazującego (first-person imperative), który by sugerował że ‘ja’ lub ‘my’ powinniśmy coś zrobić, jak również nie ma trybu rozkazującego dla osób trzecich, często stosowana jest konstrukcja z takimi słowami, jak let lub let’s. Czasownik let oznacza ‘pozwolić‘, ‘zezwolić na coś i może być użyty w zdaniu jako czasownik główny; w przeciwieństwie do słowa let’s (pełna forma to let us), które służy do wyrażania propozycji typu ‘chodźmy‘, ‘zróbmy‘ i które funkcjonuje w zdaniu jako czasownik posiłkowy (czyli wymaga innego czasownika głównego).

Let me think. Will I have time to pick up the books?
Niech pomyślę. Będę miał czas, aby odebrać te książki?

Let him explain.
Pozwól mu wytłumaczyć.

Let’s/let us do it.
Zróbmy to.

Wyrażenie z let’s można również wzmocnić poprzez dodanie question tag. W tym wypadku jednak może to być tylko shall we?

Let’s/let us go there, shall we?
Pójdźmy tam, dobrze?

By utworzyć przeczenie w pierwszej osobie liczby pojedynczej lub mnogiej, należy dodać partykułę not po zaimku osobowym (personal pronoun), np.

Let’s not forget what we are.
Nie zapomnijmy, czym jesteśmy.

Let’s not get really drunk.
Nie upijmy się.

Funkcje zdania trybu rozkazującego

Trybu rozkazującego używamy np. do wydawania poleceń, rad, ostrzeżeń, instrukcji, a także do składania propozycji lub dawania zaproszeń. Należy jednak pamiętać, że nie zawsze jest możliwe rozróżnienie tych funkcji, gdyż często zależą one od kontekstu danej wypowiedzi i od relacji między rozmówcami. Poniżej w tabeli zamieszczono kilka przykładów użycia trybu rozkazującego i jego funkcji.

Trybu rozkazującego używamy np. do wydawania poleceń, rad, ostrzeżeń, instrukcji, a także do składania propozycji lub dawania zaproszeń. Należy jednak pamiętać, że nie zawsze jest możliwe rozróżnienie tych funkcji, gdyż często zależą one od kontekstu danej wypowiedzi i od relacji między rozmówcami. Poniżej w tabeli zamieszczono kilka przykładów użycia trybu rozkazującego i jego funkcji.

rozkazJump!
Skacz!

Clean that room at once!
Posprzątaj w końcu ten pokój!
zakazDon’t go there.
Nie idź tam.
prośbaClose the window, please.
Zamknij okno, proszę.
błaganieHelp!
Pomocy!
rada, zalecenieSwitch off your mobile phone during the lecture.
Wyłącz swój telefon komórkowy podczas wykładu.
propozycjaHelp yourself.
Poczęstuj się.
zaproszenieCome in and join us.
Wejdź do środka i dołącz do nas.
instrukcjaTake the fresh one.
Weź tę świeżą.
przekleństwoGo to hell!
Idź do diabła!
ostrzeżenieLook out!
Uważaj!
życzenieHave a nice weekend!
Udanego weekendu!
P.D.2010-08-13 13:51:11

Tryb rozkazujący w stronie biernej

P.D. Poziom: C1 2010-08-13 14:01